ზიმბარდოს ლუციფერის ეფექტი - ძალაუფლებით განცდილი სიამოვნება

პოლიტიკა - 19:25, 03 Jul, 2014

3828

მცველები ჩვეულებრივ ფორმაში იყვნენ გამოწყობილი, სასტვენებით, ხელბორკილებითა და შავი სათვალეებით იმისათვის, რომ პატიმრებთან თვალებით კონტაქტი შეუძლებელი ყოფილიყო. ფიზიკური ძალადობა დაშვებული არ ყოფილა. ზიმბარდო თავად აკვირდებოდა პატიმრებისა და მცველების მოქმედებას.

პატიმრებს ისე ეპყრობოდნენ, როგორც ჩვეულებრივ კრიმინალებს. უღებდნენ თითის ანაბეჭდებს, სურათებს და კამერაში მიჰყავდათ.

შემდეგ მათ თვალები აუხვიეს და სტენფორდის უნივერსიტეტის ფსიქოლოგიის დეპარტამენტში წაიყვანეს, სადაც ციხე უკვე მზად იყო მათთვის, დაკეტილი კარებითა და სარკმლებით. ექსპერიმენტის პროცესი დაიწყო.

რამოდენიმე დღეში პატიმრებსა და ზედამხედველებს შორის ურთიერთობა მკვეთრად შეიცვალა. პატიმრები მცველთა სრული კონტროლის ქვეშ მოექცნენ, როგორც ფიზიკურად, ისე ფსიქოლოგიური თვალსაზრისით.

რაც უფრო დამოკიდებულები ხდებოდნენ პატიმრები მათზე, მით უფრო მეტად დამცინავი გახდა ზედამხედველთა ქმედება. ისინი პატიმრებს აგდებულად უყურებდნენ და აშკარად აგრძნობინებდნენ კიდეც ამას. რაც უფრო იზრდებოდა მცველების ზეწოლა, მით უფრო მორჩილები ხდებოდნენ პატიმრები და პირიქით.

პატიმრების მორჩილების ზრდასთან ერთად ზედამხედველების აგრესია და მოთხოვნებიც გაიზარდა. ისინი მეტ და მეტ მორჩილებას ითხოვდნენ მათგან. იმისათვის რომ ზედამხედველების გული მოეგოთ, პატიმრები არათუ გვერდში ედგნენ ერთმანეთს, არამედ სხვის საწინააღმდეგოდ ტყუილებსაც კი იგონებდნენ..

36 საათის შემდეგ, კვლევის ორგანიზატორებს ერთი პატიმრის გათავისუფლება მოუწიათ, ხმამაღალი ყვირილის, ტირილისა და სიბრაზის გამო. მისი აზროვნება გარკვეულწილად ტრამვირებული იყო, იკვეთებოდა ღრმა დეპრესიის ნიშნები. შემდეგ დღეებში პატიმართა უმეტესობაში შეინიშნებოდა ემოციური დარღვევები. (ეს ადამიანებს სტაბილური ემოციური მდგომარეობა დაუდგინდათ, ექსპერიმენტის დაწყებამდე.)

ზიმბარდოს სურდა ექსპერიმენტი 2 კვირა გაგრძელებულიყო, მაგრამ იძულებული გახდა მეექვსე დღეს შეეწყვიტა მუშაობა. ექპერიმენტის გაგრძელების შემთხვევაში, პატიმრების მენტალური და ფიზიკური მდგომარეობის მნიშვნელოვნად გაუარესების დიდი საფრთხე ჩანდა.

ჩანს ადამიანები ხალისით შეასრულებენ დაკისრებულ სოციალურ როლებს, მითუმეტეს თუ ეს როლები მკაცრად განსაზღვრული სტერეოტიპებითაა დადგენილი, როგორც ეს ციხის ზედამხედველთა შემთხვევაში მოხდა. ციხის გარემო ზედამხედველთა შეუბრალებელი ქცევის მნიშვნელოვანი განმსაზღვრელი ფაქტორი აღმოჩნდა. (არცერთ მცველის როლის შემსრულებელს არ ჰქონია წარსულში სადისტური ქცევის გამოცდილება). მაშასადამე, იმ როლებს რომელთაც ადამიანები თამაშობენ, შეუძლიათ განსაზღვრონ მათი ქცევა და დამოკიდებულება.

ექპერიმენტის შემდგომი ინტერვიუ ციხის ზედამხედველთან

ექსპერიმენტის შემდეგ ზიმბარდო პირადად გაესაუბრა მონაწილეებს.

„მონაწილეთა უმეტესობამ განაცხადა, რომ კვლევამ მეტისმეტად რეალურად ჩაიარა მათთვის. ერთმა ზედამხედველმა აღნიშნა: „გულწრფელად გაკვირვებული ვარ საკუთარი ქცევით და ვერ წარმოვიდგენდი, თუ ოდესმე ვაიძულებდი ვინმეს, რომ საპირფარეშო შიშველი ხელებით ეწმინდა.“ მეორემ თქვა: „ჩანს ძალაუფლებაში დიდი სიამოვნებაა.““

კადრების ხილვისას, ზედამხედველებს უჭირდათ დაჯერება, რომ ასე სასტიკად იქცეოდნენ. ისინი ამბობდნენ, რომ არ იცოდნენ თავიანთი ბნელი მხარეების შესახებ. პატიმრებსაც უჭირდათ იმის გააზრება, რომ ასე მორჩილად ნებდებოდნენ „ციხის წესებს“.

წყარო: http://www.4motivi.com/