,,ხელმწიფება ეკუთვნის მთელს ერს....” - 1921 წლის 21 თებერვალს საქართველოს პირველი კონსტიტუცია იქნა მიღებული

პოლიტიკა - 14:12, 21 Feb, 2018

4867

1921 წლის 21 თებერვალს დამოუკიდებელი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების მიერ მიღებული იქნა ქვეყნის პირველი ძირითადი კანონი - კონსტიტუცია.

მართალია ამ დოკუმენტმა მხოლოდ ოთხი დღე იარსება, მაგრამ მისი ისტორიული როლი, როგორც დასავლური ღირებულებების დამდგენი სამართლებრივი აქტისა, მნიშვნელოვანია და განსაზღვრავს თანამედროვე დემოკრატიის საფუძვლებს.

1921 წლის კონსტიტუციიდან გამოვყოფდი რამდენიმე, ჩემი აზრით მნიშვნელოვან თავისებურებას:

1. საპარლამენტო რესპუბლიკის საფუძვლები

- კონსტიტუცია საერთოდ არ ითვალისწინებს პრეზიდენტის ინსტიტუტს. ქვეყნის პოლიტიკური საქმიანობის ძირითადი წარმმართველია პარლამენტი, რომელსაც პირდაპირი წესით ირჩევენ მოქალაქეები სამი წლის ვადით. ნიშანდობლივია პარლამენტის წევრთა არჩევის მხოლოდ და მხოლოდ პროპორციული სისტემის არსებობა.

- აღმასრულებელ ხელისუფლებას ახორციელებს რესპუბლიკის მთავრობა, რომლის თავმჯდომარესაც ერთი წლის ვადით არაუმეტეს ზედიზედ ორჯერ ირჩევს პარლამენტი. მთავრობის წევრს იმავდროულად უფლება აქვს ეკავოს პარლამენტის წევრის თანამდებობა ან წარმოადგენდეს ადგილობრივ თვითმმართველობას (,,ადგილობრივი თვითმმართველობის ხმოსანი”).

2. სასამართლო ხელისუფლება

- კონსტიტუცია არ ითვალისწინებს ორგანიზაციულად განცალკევებული საკონსტიტუციო სასამართლოს არსებობას. მართლმსაჯულების უმაღლეს ინსტანციას წარმოადგენს პარლამენტის მიერ არჩეული სენატი, რომელიც ,,მოვალეა თვალყური ადევნოს კანონის დაცვასა და განაგოს

სასამართლო ნაწილი, როგორც საკასაციო სასამართლომ.”

- აღსანიშნავია სასამართლოს დამოუკიდებლობის მნიშვნელოვანი გარანტიები : ,,არ შეიძლება სასამართლოს წევრის ერთი ადგილიდან მეორეზე გადაყვანა მისი სურვილის წინააღმდეგ, გარეშე სასამართლოს დადგენილებისა. თანამდებობიდან მისი დროებით გადაყენება შეიძლება მხოლოდ მაშინ, როცა სამართალში ან გამოძიებაში არის მიცემული. სრულიად დათხოვნა - კი შეძლება სასამართლოს განაჩენის ძალით.”

- კონსტიტუცია ითვალისწინებს საქმეების განხილვას ნაფიც მსაჯულთა სასამართლოს მიერ ,,მძიმე სისხლის სამართლის, და აგრეთვე, პოლიტიკურის და ბეჭდვითი დანაშაულისათვის.”

3. ადგილობრივი თვითმმართველობა

1921 წლის ძირითადი კანონი განსაზღვრავს ადგილობრივი თვითმმართველობის იმ დროისათვის მეტად პროგრესულ ინსტიტუციურ საფუძვლებს:

- მუნიციპალიტეტი აირჩევა მოქალაქეთა მიერ პირდაპირი წესით პროპორციული საარჩევნო სისტემით.

- მას აქვს დამოუკიდებელი ბიუჯეტი.

- ადგილობრივი თვითმმართველობის მიერ მიღებული აქტი შეიძლება გაუქმდეს მხოლოდ სასამართლოს მიერ.

4. სახელმწიფო და ეკლესია

1921 წლის კონსტიტუცია აცხადებს რწმენის თავისუფლებას და განსაზღვრავს სეკულარული სახელმწიფოს პრინციპებს:

,,ყველას შეუძლია აღიაროს ის სარწმუნოება, რომელიც სურს.

სახელმწიფო და ეკლესია განცალკევებულნი და დამოუკიდებელნი არიან.

არც ერთ სარწმუნოებას არ აქვს უპირატესობა.

ხარჯის გაღება სახელმწიფო ხაზინიდან და ადგილობრივ თვითმმართველობათა თანხიდან სარწმუნოებრივ საქმეთა საჭიროებისათვის აკრძალულია.”

1921 წლის კონსტიტუციის მნიშვნელობა აღიარებულია 1995 წლის ძირითადი კანონით, როგორც საქართველოს ისტორიულ-სამართლებრივი მემკვიდრეობა.